Praten over seks

Methode voor het ondersteunen van mensen met een verstandelijke beperking bij hun seksuele ontwikkeling.

Samenvatting

Het centrale onderwerp van deze methodiek is seksualiteit in de breedste zin van het woord: van lichaamsbesef tot geslachtsgemeenschap. De beleving en ervaring van mensen met een matige tot lichte verstandelijke beperking is het vertrekpunt van de methodiek. Met de methode kan maatwerk geleverd worden.

Visie en uitgangspunten

Uitgangspunten voor deze methode zijn seksuele gezondheid, gezondheidsvoorlichting, de Seksuele Rechten van de Mens (opgesteld door de Wereld Gezondheidsorganisatie 2000) en de visie van de Belie op het concept ´veerkracht´.
De seksuele rechten gelden ook voor mensen met een verstandelijke beperking. Zij mogen zelf beslissen over hun seksualiteit met inachtneming van de grenzen van anderen. Ze hebben recht op ondersteuning en begeleiding bij het vormgeven van hun eigen seksualiteit en intimiteit.
De Belie gaat ervan uit dat mensen met een verstandelijke beperking over het algemeen kwetsbaarder zijn dan mensen zonder deze beperking, omdat ze meer afhankelijk zijn van anderen. Het is belangrijk de ontwikkeling van autonomie en veerkracht bij hen te stimuleren. Door meer veerkracht kunnen ze beter omgaan met stress. Dit stimuleert hun zelfvertrouwen en sociale vaardigheden. Om voldoende veerkracht te kunnen ontwikkelen hebben mensen met een verstandelijke beperking een omgeving nodig die hen op een adequate wijze ondersteunt. Die ondersteuning moet vooral gericht zijn op hun sterke kanten. Zo kunnen zij hun eigen kracht ontwikkelen en beter leren omgaan met hun kwetsbaarheid.

De direct omgeving van de cliënten is verantwoordelijk voor de ondersteuning bij seksualiteit en intimiteit. Dat zijn familie, cliëntbegeleiders en gedragskundigen. De methode maakt gebruik van de principes van gezondheidsvoorlichting en -bevordering. Gezondheidsvoorlichting is een combinatie van voorlichting en omgevingsverandering. Op deze manier worden gezond gedrag en gezonde leefcondities gestimuleerd. De methode ´Praten over seks´ richt zich op gesprekken tussen cliënt en cliëntbegeleider.

Doel

Het doel van de methode is om cliënten zich bewust te laten worden van eigen wensen, interesse en mogelijkheden, en om informatie, waarden en normen, grenzen en regels op maat aangerekend te krijgen. Zo kan een positief zelfbeeld worden ontwikkeld en kan een positieve houding tegenover seksualiteit gestimuleerd worden. Daarmee wordt beoogd een positieve bijdrage te leveren aan de persoonlijke ontwikkeling en de kwaliteit van het bestaan van mensen met een verstandelijke beperking.
We kunnen de doelen nog nader specificeren
Doel voor cliëntbegeleiders:
Informatie en werkvormen hebben voor het methodisch ondersteunen van cliënten in seksuele gezondheid
Doel voor cliënten:
Een persoonlijke invulling kunnen geven aan seksuele gezondheid.
Het doel voor cliënten is nader te specificeren in

• Het hebben van basale kennis over het eigen lichaam, seksuele identiteit en rolidentiteit, seks met jezelf en met een ander e.d.
• Het ontwikkelen van een positieve houding tegenover seksualiteit en eigen seksuele gevoelens
• Het kennen en eigen maken van adequaat gedrag in relationele en seksuele contacten.
• Het bewust zijn van eigen wensen, interesses en mogelijkheden op dit gebied.
• Het aangereikt krijgen van waarden en normen en regels.
• Het kunnen onderkennen en stellen van grenzen in relationele en seksuele contacten.
• Weten welke ondersteuning nodig is om zelf vorm te kunnen geven aan seksualiteit en intimiteit.

Doelgroep

Cliëntbegeleiders van mensen met een verstandelijke beperking vanaf circa twaalf jaar. Ook is de methode geschikt voor het geven van seksuele voorlichting door leerkrachten en familie.

Aanpak

Deel 1 vormt de basis van de methode. Als een cliënt meer ondersteuning nodig heeft, kan gekozen worden voor (een selectie van thema´s uit) deel II. Deze thema´s zijn afhankelijk van leeftijd, levensfase, specifieke vragen en persoonlijke omstandigheden van de cliënt.

Materialen

• Begeleidersboek voor cliëntbegeleiders
• Werkmap voor cliënten
• Stickers
• Een sekswoordenboek.

Paulien van Doorn en Anja Janssen. Praten over seks. Methode voor het ondersteunen van mensen met een verstandelijke beperking. Antwerpen / Apeldoorn, Uitgeverij Garant, 2008.
ISBN 978-90-441-1940-4.